آخرین مطالب
شما اینجا هستید: خانه » پژوهش های آموزشی » سایر » نقش تحصیلات وفرهنگ خانواده بر فرزندان
نقش تحصیلات وفرهنگ  خانواده بر فرزندان

نقش تحصیلات وفرهنگ خانواده بر فرزندان

خانواده، نخستین نهاد اجتماعی است که فرد در آن پا به عرصه زندگی می‌گذارد و اولین پایه‌های تربیت و تعلیم در آن گذارده می‌شود. وجود محبت و عاطفه در خانواده رمز سعادت و خوشبختی انسان است و کلید بسیاری از مشکلات و راه جلب احترام و رعایت حقوق دیگران است. عاطفه، عشق و محبت به فرزندان، می‌تواند اراده متزلزل و روح آشفته آنان را درمان کند و آنان را به زندگی سعادتمند و موفق امیدوار سازد. لذا برای تربیت و پرورش درست فرزندان، باید محیطی ایجاد کرد که در آن درگیری و اختلافی نباشد. محبت و صداقت، ایمان و عشق به خوبی‌ها، صمیمیت، وحدت و اتحاد می‌تواند راهگشای بسیاری از مشکلات باشد.

آموزش و پرورش هر کشوری مهم‌ترین و مؤثرترین نظام پرورش و رشد شخصیت نوجوانان و جوانان است. ضرورت توجه به رشد شخصیت آدمی و اهمیت پرورش تن و روان دانش‌آموزان موجب شده است که این مسأله مهم به عنوان یکی از کارکردهای اساسی نظام آموزش و پرورش به حساب آید، و در صورتی اهداف عالی آموزش و پرورش تحقق می‌یابد که هماهنگی با دیگر نهادهای اجتماعی از جمله خانواده بوجود آید.‌
دانش آموزان در خانه و میان اعضای خانواده زندگی می‌کنند و در بطن خانواده روابطی با پدر، مادر، خواهر، برادر و… ایجاد می‌کنند. خانواده نیز تعلق به اجتماع دارد و متأثر از آن، ولی به عنوان یک نهاد اجتماعی ویژگی‌هایی برای خود دارد و در صورتی ناهمگنی میان ویژگی‌های خانواده با ویژگی‌های کلی اجتماع، کارکرد مدرسه با مشکلاتی مواجه می‌شود.
بسیاری از مربیان تعلیم و تربیت، روان‌شناسان، جامعه‌شناسان و…….. منشاء بسیاری از مشکلات رفتاری و اجتماعی دانش‌آموزان را ناشی از مسایل موجود در خانه می‌دانند. روابط نادرست عاطفی پدر و مادر، ناسازگاری میان اعضای خانواده، افراط و تفریط در حمایت و مراقبت، عدم توجه و نظارت بر دوستان و معاشران فرزندان و……. از مسایل مهمی هستند که نقش اساسی در شکست تحصیلی آنان دارد.
میرکمالی نقش خانواده در رشد فرزندان را بسیار مؤثر می‌داند و آن را منبع اصلی انتقال مهارت‌ها معرفی می‌کند. خانواده منبع اصلی انتقال مهارت‌های اساسی، رفتارها، عادت‌ها و میراث فرهنگی به فرزندان است. در حقیقت آینده و تقدیر کودکان بستگی به شرایط و طرز عمل خانواده‌ها دارد. فقیر و غنی، تحصیل‌کرده و بیسواد، مذهبی و غیرمذهبی بودن خانواده و خیلی از مسایل دیگر در شخصیت کودکان تأثیر می‌گذارد.‌
شعاری‌نژاد وضعیت اقتصادی خانواده را بسیار مؤثر در شخصیت فرزند می‌داند و بیان می‌کند: کودکی که در خانواده فقیر پرورش می‌یابد، همواره در عدم اطمینان خاطر و احساس حقارت رشد می‌کند. تعلق داشتن به یک خانواده ثروتمند، رضایت خاطر کودک را در کسب شهرت اجتماعی بیمه می‌کند. در صورتی که تعلق به یک خانواده فقیر به طور قطع شهرت اجتماعی پایینی را برای کودک دربرخواهد داشت.‌
فرجاد میان طبقه اجتماعی – اقتصادی والدین و تعلیم و تربیت فرزندان رابطه قائل می‌شود و چنین بیان می‌کند: نوع درآمد خانواده نقش مهمی در چگونگی آموزش و پرورش فرزندان خواهد داشت، مثلاً خانواده‌ای که درآمد کمتر و بچه‌های بیشتری دارد، به سختی می‌تواند هزینه تحصیل آنها را فراهم کند.
عسکریان در زمینه رابطه هوش فرزندان و سطح فرهنگ خانواده می‌نویسد: از تحقیقات بعمل آمده در زمینه رابطه سطح فرهنگ خانواده و هوش فرزندان به این نتیجه رسیده‌اند که میانگین هوش کودکان متعلق به خانواده‌های برخوردار از فرهنگ پیشرفته اجتماعی خود بیست امتیاز بیشتر از میانگین کودکان مربوط به خانواده‌های غیر برخوردار است.‌
تقی‌ پورظهیر موقعیت اجتماعی – اقتصادی والدین را مؤثر بر یادگیری دانش‌آموزان می‌داند و چنین می‌گوید: توانایی‌های ذاتی یادگیرندگان به صورت‌های متعددی تحت تأثیر موقعیت اجتماعی – اقتصادی قرار می‌گیرند. انواع سنخ‌های شناختی، فرآیندهای رشد تفکر، خودتصوری، روابط گروهی، روابط معلم و شاگرد، فرصت‌های آفرینندگی و کسب تجارب به طور عمیقی تحت تأثیر طبقه اجتماعی خاصی هستند که کودک در آن متولد شده و رشد یافته است.
او به رابطه تحصیلات والدین با علاقه به تحصیل دانش‌آموزان اشاره می‌کند و چنین می‌گوید: کودکی که در خانه‌ای زندگی می‌کند که اهل خانه، اهل علم و ادب هستند و در آنجا علاقه و رغبت به بحث و گفتگو درباره اندیشه‌های نو، اختراعات و اکتشافات جدید وجود دارد، بیشتر از کودکی که در خانه درباره کتاب‌ها و موضوع‌ها و اکتشافات جدید صحبت نمی‌شود، آماده شرکت در بحث‌ها، درک مسایل جدید و احیاناً هماهنگی و سازگاری با آنها خواهد بود. در هر حال کودکانی که والدین آنها از تحصیلات خوبی برخوردارند، احتمالاً بیشتر از سایر کودکان علاقه‌مند خواهند بود که در تحصیلات خود توفیق داشته باشند.‌
شریعتمداری در تأثیر وضعیت اجتماعی – اقتصادی والدین در هوش فرزندان، ضمن تأیید مؤثر بودن آن چنین می‌گوید: پاره‌ای از تحقیقات نشان می‌دهد که وضع اجتماعی – اقتصادی والدین در رشد بچه‌ها تأثیر دارد. شغل والدین و موقعیت اجتماعی آنان خودبخود در بالا بردن سطح هوش مؤثر نیست، مثلاً فرزند یک استاد دانشگاه با فرزند یک کارگر ممکن است از لحاظ هوش باهم اختلاف داشته باشند ولی اختلاف هوش آنها مربوط به محیطی است که والدین در خانه به وجود می‌‌آورند. سطح تربیت آنها، فرصت‌های تربیتی ایجاد شده و تجربیاتی که آنها در محیط خانه کسب می‌کنند در رشد و پرورش هوش آنها تأثیر دارد.‌
تقدسیان در رابطه با نقش والدین در تحصیل می‌گوید: معمولاً استعداد تحصیلی فرزندان در خانواده‌هایی با سطح بالای اقتصادی و اجتماعی، بالاتر از استعداد تحصیلی کودکانی است که به سطوح پایین‌تر اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی تعلق دارند. در محیط‌های خانوادگی، رشد ذهنی با محرک‌های گوناگون اعم از سرگرمی‌های آموزشی، وسایل ارتباط جمعی یا آموزش‌های والدین تقویت و تشویق می‌شود. والدین به نیازهای فرزندان خود پاسخ می‌دهند و با فراهم آوردن امکانات مناسب، انگیزه‌های کشف و کنجکاوی را در فرد ایجاد و به رشد شناختی هر چه بیشتر او کمک می‌کنند.‌
بطور کلی بیشتر محققان و پژوهشگران در مطالعات و تحقیقات خود به این نتیجه رسیده‌اند که خانواده نقش اساسی در تعلیم و تربیت فرزندان و پیشرفت تحصیلی آنان دارد که در ادامه به چند مورد اشاره می‌شود.
* در پژوهشی، پژوهشگر عوامل مؤثر در افت تحصیلی را به ترتیب: عوامل خانوادگی، عوامل اجتماعی، عوامل آموزشی فردی معرفی می کند.
* در تحقیقی دیگر، محقق نتیجه گرفت که فقدان یکی از والدین یا هر دوی آنها در دوره دبیرستان در زمینه‌های زیر اثر منفی می‌گذارد:‌
‌۱-بهره‌ هوشی ۲- به دست آوردن رتبه‌های فراتر از سن خود ۳- همکاری ۴- شرکت در فعالیت‌های فوق برنامه‌
* پژوهشگری در تحقیقات خود به این نتیجه رسیدکه سطح سواد والدین رابطه مستقیم با نسبت قبولی دارد، یعنی هرچه سواد والدین که متأثر از موقعیت اجتماعی مناسب است، بالاتر باشد، پیشرفت تحصیلی فرزندان‌شان بیشتر است.‌

‌* در پژوهشی، محقق این نتیجه را بیان کرد: افت تحصیلی با میزان درآمد، ارزش و اعتبار شغل و سطح تحصیلات والدین رابطه دارد. یعنی دانش‌آموزانی که میزان درآمد، ارزش و اعتبار شغل و سطح تحصیلات والدین پایین تر باشد، افت تحصیلی بیشتری دارند.‌
‌* و در پژوهشی با عنوان ارتباط محیط خانواده و پیشرفت تحصیلی، محقق به این نتایج رسید:‌
دانش آموزانی که در محیط خانواده، محبت بیشتری دریافت می‌کنند، عملکرد تحصیلی بهتری دارند.‌
والدینی که کنترل منطقی بر فرزندان خود اعمال می‌کنند در مقایسه با خانواده‌هایی که کنترل غیرمنطقی (افراط و تفریط) دارند، فرزندان موفق‌تری در تحصیل دارند.‌

نتیجه‌
خانواده در طول تاریخ حیات بشری همواره به عنوان نخستین نهاد تعلیم و تربیت فرزندان مطرح بوده است و این نقش همچنان برای آن متصور است. در همه جوامع،خانواده مسئول حفظ نسل واجتماعی‌کردن فرزندان است و ایجاد محیط مانوس و صمیمی و با مهر و محبت به عهده خانواده است. خانواده در شکل‌گیری ارزش‌ها و باورداشت‌های فرزند نقش اصلی را دارد و بر هر نوع روابطی که فرد یا عوامل و نهادهای اجتمعای دیگر از جمله آموزش و پرورش دارد، تأثیر می‌گذارد. عدم توجه والدین به سالم‌سازی محیط روانی و عاطفی فرزندان و احیاناً فقدان روابط مناسب میان اعضای خانواده، فرزندان را با کمبودهای شدید عاطفی، روانی و ارتباطی رو به رو می‌سازد و احتمال اینکه در آینده دچار مشکلات روحی و روانی و در نهایت شکست تحصیلی و……… شوند، زیاد است.‌

توصیه‌
۱- دست‌اندرکاران و عوامل نظام آموزشی، پلی همراه با سلامت و صداقت میان نظام آموزشی و خانواده‌ها در جهت تشخیص و رفع مشکلات آموزشی ایجاد کنند.
۲- گزارش دائمی از وضعیت تحصیلی و رفتاری دانش‌آموزان به خانواده صورت پذیرد.
۳- کلاس‌های آموزش خانواده جدی گرفته شود و با توجه به اهمیت موضوع، اطلاعات کامل و کافی توسط متخصصان تعلیم و تربیت به سمع و نظر والدین برسد.‌
‌۴- جلسات ماهانه چه به صورت عمومی و چه خصوصی میان عوامل مدرسه و اعضای خانواده برگزار شود.
۵- ارتباط والدین با فرزندان براساس اعتماد، آگاهی، صداقت و دوستی شکل گیرد و از هر نوع افراط و تفریط در همه امور بطور جدی پرهیز شود.
۶- رسانه‌های ارتباط جمعی در برقراری ارتباط میان عوامل مدرسه و خانه نقش اساسی و ویژه خود را ایفاء کنند.

منابع:
۱- تقی پورظهیر، علی. مقدمات برنامه‌ریزی درسی و آموزشی. آگاه. تهران. ۱۳۷۲٫‌
‌۲- شریعتمداری، علی. روان‌شناسی تربیتی، امیرکبیر. تهران. ۱۳۶۹٫
۳- شعاری‌نژاد، علی‌اکبر. روان‌شناسی رشد، اطلاعات. تهران. ۱۳۶۸٫
۴- عسکریان، مصطفی. جامعه‌شناسی آموزش و پرورش. تهران. ۱۳۷۱٫
۵- فرجاد، محمدحسین. جامعه‌شناسی آموزش و پرورش. دفتر تحقیقات و انتشارات. تهران. ۱۳۶۸

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Scroll To Top